Άνοια: Η πασίγνωστη βιταμίνη που σώζει το μυαλό των 80ρηδων

Άνοια: Η πασίγνωστη βιταμίνη που συνδέθηκε με 40% χαμηλότερη εμφάνιση – Τι έδειξε μελέτη 12.388 ανθρώπων

Μπορεί μια από τις πιο γνωστές βιταμίνες να παίζει ρόλο και στην προστασία του εγκεφάλου καθώς μεγαλώνουμε; Μια μεγάλη μελέτη σε 12.388 ανθρώπους έφερε στο προσκήνιο τη βιταμίνη D, καθώς η λήψη συμπληρωμάτων της συσχετίστηκε με σημαντικά χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης άνοιας σε βάθος χρόνου.

Το εύρημα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, αλλά χρειάζεται να διαβαστεί σωστά.

Η μελέτη δεν απέδειξε ότι ένα χάπι βιταμίνης D μπορεί να αποτρέψει την άνοια ούτε ότι η συγκεκριμένη βιταμίνη αποτελεί θεραπεία για τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Αυτό που έδειξε ήταν μια ισχυρή συσχέτιση, την οποία οι επιστήμονες θεωρούν αρκετά ενδιαφέρουσα ώστε να μελετηθεί περαιτέρω σε κλινικές δοκιμές.

Η «βιταμίνη του ήλιου» στο μικροσκόπιο των επιστημόνων

Η βιταμίνη D είναι γνωστή κυρίως για τον σημαντικό ρόλο της στην υγεία των οστών.

Βοηθά τον οργανισμό να απορροφά ασβέστιο και συμμετέχει σε πολλές ακόμη λειτουργίες, μεταξύ των οποίων η λειτουργία των μυών, των νεύρων και του ανοσοποιητικού συστήματος.

Τα τελευταία χρόνια όμως οι επιστήμονες εξετάζουν με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και τη σχέση της με τον εγκέφαλο.

Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D έχουν συσχετιστεί σε προηγούμενες έρευνες με μεγαλύτερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας.

Αυτό δημιούργησε ένα προφανές ερώτημα:

Αν η έλλειψη σχετίζεται με μεγαλύτερο κίνδυνο, μπορεί η λήψη συμπληρώματος να έχει προστατευτική δράση;

Ακριβώς αυτό προσπάθησαν να διερευνήσουν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Calgary στον Καναδά και το Πανεπιστήμιο του Exeter στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Η μεγάλη μελέτη σε 12.388 ανθρώπους

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στοιχεία από το National Alzheimer’s Coordinating Center των ΗΠΑ.

Στην ανάλυση συμπεριλήφθηκαν συνολικά 12.388 άνθρωποι χωρίς άνοια κατά την έναρξη της παρακολούθησης.

Η μέση ηλικία τους ήταν περίπου 71 χρόνια.

Από αυτούς:

4.637 λάμβαναν κάποια μορφή συμπληρώματος βιταμίνης D

και

7.751 δεν είχαν καταγεγραμμένη έκθεση σε συμπλήρωμα βιταμίνης D πριν από πιθανή διάγνωση άνοιας.

Οι επιστήμονες παρακολούθησαν την πορεία τους και εξέτασαν πόσοι εμφάνισαν άνοια μέσα στα επόμενα χρόνια.

Το εύρημα που τράβηξε την προσοχή: 40% χαμηλότερη εμφάνιση άνοιας

Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό.

Μετά την προσαρμογή των δεδομένων για παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, η εκπαίδευση, η φυλή, η γνωστική κατάσταση, η κατάθλιψη και η παρουσία της παραλλαγής APOE ε4, η έκθεση σε συμπληρώματα βιταμίνης D συσχετίστηκε με:

40% χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης άνοιας σε σχέση με την ομάδα που δεν λάμβανε βιταμίνη D.

Στατιστικά, ο προσαρμοσμένος λόγος κινδύνου ήταν 0,60.

Αυτό είναι ένα σημαντικό εύρημα.

Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε άνθρωπος που παίρνει βιταμίνη D μειώνει αυτομάτως τον προσωπικό του κίνδυνο κατά 40%.

Τι συνέβη μέσα σε 10 χρόνια

Συνολικά 2.696 από τους 12.388 συμμετέχοντες εμφάνισαν άνοια κατά τη διάρκεια της δεκαετούς παρακολούθησης.

Από αυτούς:

2.017 άνθρωποι, δηλαδή περίπου το 75%, ανήκαν στην ομάδα χωρίς έκθεση σε βιταμίνη D.

Οι υπόλοιποι:

679 άνθρωποι, περίπου 25%, ανήκαν στην ομάδα που είχε έκθεση σε συμπλήρωμα βιταμίνης D.

Αν εξετάσουμε τις δύο ομάδες ξεχωριστά, περίπου το 26% της ομάδας χωρίς βιταμίνη D εμφάνισε άνοια, έναντι περίπου 14,6% της ομάδας που λάμβανε συμπλήρωμα.

Αυτή η διαφορά είναι σημαντική, αλλά επειδή δεν επρόκειτο για τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πόσο από αυτή οφειλόταν πραγματικά στη βιταμίνη D και πόσο σε άλλες διαφορές μεταξύ των ανθρώπων που επέλεγαν ή χρειάζονταν να λαμβάνουν συμπληρώματα.

Η διαφορά φάνηκε και στην πενταετία

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης πόσοι συμμετέχοντες παρέμεναν χωρίς άνοια πέντε χρόνια αργότερα.

Στην ομάδα χωρίς βιταμίνη D το ποσοστό ήταν περίπου 68,4%.

Στην ομάδα με έκθεση σε βιταμίνη D έφτανε περίπου το 83,6%.

Η σχέση παρέμενε εμφανής ακόμη και όταν οι επιστήμονες εξέτασαν χωριστά ανθρώπους με φυσιολογική γνωστική λειτουργία και ανθρώπους που είχαν ήδη ήπια γνωστική διαταραχή.

Η μεγαλύτερη συσχέτιση παρατηρήθηκε στις γυναίκες

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνας ήταν ότι η σχέση δεν είχε την ίδια ένταση σε όλους.

Στις γυναίκες, η έκθεση στη βιταμίνη D συσχετίστηκε με 49% χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης άνοιας σε σύγκριση με τις γυναίκες που δεν είχαν έκθεση σε συμπλήρωμα.

Στους άνδρες η αντίστοιχη συσχέτιση ήταν μικρότερη, περίπου 26%.

Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι αυτό σημαίνει πως η βιταμίνη D «λειτουργεί στις γυναίκες αλλά όχι στους άνδρες».

Αντίθετα, το εύρημα δημιουργεί ένα ενδιαφέρον επιστημονικό ερώτημα για το αν υπάρχουν βιολογικοί ή άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τη σχέση.

Ακόμη μεγαλύτερη διαφορά πριν εμφανιστούν προβλήματα μνήμης

Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης αφορά το πότε φαίνεται να υπάρχει η ισχυρότερη συσχέτιση.

Στους συμμετέχοντες που κατά την έναρξη της μελέτης είχαν φυσιολογική γνωστική λειτουργία, η έκθεση στη βιταμίνη D συσχετίστηκε με 56% χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης άνοιας.

Στα άτομα που είχαν ήδη ήπια γνωστική διαταραχή, η αντίστοιχη συσχέτιση ήταν περίπου 33%.

Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτό είναι σημαντικό επειδή, αν τελικά αποδειχθεί αιτιώδης προστατευτική δράση σε μελλοντικές κλινικές δοκιμές, πιθανόν η παρέμβαση να έχει μεγαλύτερη αξία πριν εγκατασταθεί σημαντική γνωστική έκπτωση.

Τι είναι η ήπια γνωστική διαταραχή;

Η ήπια γνωστική διαταραχή, γνωστή διεθνώς ως MCI, βρίσκεται ανάμεσα στη φυσιολογική γνωστική λειτουργία και την άνοια.

Ένας άνθρωπος μπορεί να παρουσιάζει μεγαλύτερα προβλήματα μνήμης ή άλλων γνωστικών λειτουργιών από αυτά που θα περιμέναμε για την ηλικία του, αλλά να εξακολουθεί να μπορεί να λειτουργεί σχετικά ανεξάρτητα στην καθημερινότητά του.

Η MCI δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος θα εμφανίσει άνοια.

Ορισμένοι άνθρωποι παραμένουν σταθεροί για χρόνια, ενώ άλλοι μπορεί να βελτιωθούν ή να εξελιχθούν σε άνοια.

Τι έδειξε η έρευνα για το APOE ε4

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορούσε την παραλλαγή APOE ε4.

Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους γνωστούς γενετικούς παράγοντες κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Αυτό όμως χρειάζεται μία σημαντική διευκρίνιση:

το APOE ε4 δεν είναι «το γονίδιο του Αλτσχάιμερ» και η παρουσία του δεν σημαίνει ότι ένας άνθρωπος θα εμφανίσει οπωσδήποτε τη νόσο.

Απλώς αυξάνει τον κίνδυνο.

Στη συγκεκριμένη μελέτη, η συσχέτιση της βιταμίνης D με χαμηλότερη εμφάνιση άνοιας ήταν μεγαλύτερη στους ανθρώπους που δεν έφεραν APOE ε4.

Στους μη φορείς η έκθεση στη βιταμίνη D συνδέθηκε με περίπου 47% χαμηλότερη συχνότητα άνοιας, ενώ στους φορείς με περίπου 33% χαμηλότερη συχνότητα.

Γιατί ενδιαφέρει τόσο πολύ τους επιστήμονες η βιταμίνη D και ο εγκέφαλος;

Η βιταμίνη D δεν αφορά μόνο τα οστά.

Υποδοχείς της βιταμίνης D υπάρχουν σε διάφορους ιστούς του οργανισμού, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου.

Εργαστηριακές και προκλινικές έρευνες έχουν διερευνήσει πιθανούς μηχανισμούς μέσω των οποίων η βιταμίνη D μπορεί να σχετίζεται με τη λειτουργία του νευρικού συστήματος.

Ένας από αυτούς αφορά το β-αμυλοειδές.

Τι είναι οι πλάκες αμυλοειδούς;

Η νόσος Αλτσχάιμερ χαρακτηρίζεται μεταξύ άλλων από μη φυσιολογικές συσσωρεύσεις πρωτεϊνών στον εγκέφαλο.

Μία από αυτές είναι το β-αμυλοειδές, το οποίο μπορεί να σχηματίζει πλάκες ανάμεσα στα νευρικά κύτταρα.

Εργαστηριακές έρευνες έχουν υποδείξει ότι η βιταμίνη D μπορεί να εμπλέκεται σε μηχανισμούς σχετικούς με την απομάκρυνση του β-αμυλοειδούς και την προστασία των νευρώνων.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα συμπλήρωμα βιταμίνης D «καθαρίζει τον εγκέφαλο από τις πλάκες» σε ανθρώπους.

Αυτή θα ήταν πολύ μεγαλύτερη δήλωση από αυτή που επιτρέπουν τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα.

Η μεγάλη παγίδα του «40%»

Το 40% είναι ο αριθμός που εύλογα τραβά την προσοχή.

Χρειάζεται όμως να ξέρουμε ακριβώς τι σημαίνει.

Η έρευνα ήταν παρατηρητική.

Οι ερευνητές δεν πήραν 12.388 ανθρώπους και δεν τους μοίρασαν τυχαία σε δύο ομάδες, δίνοντας στη μία βιταμίνη D και στην άλλη placebo.

Αντίθετα, εξέτασαν τι συνέβη σε ανθρώπους που ήδη λάμβαναν ή δεν λάμβαναν συμπληρώματα.

Και οι δύο ομάδες είχαν διαφορές.

Για παράδειγμα, η ομάδα που λάμβανε βιταμίνη D περιελάμβανε περισσότερες γυναίκες, περισσότερα χρόνια εκπαίδευσης και λιγότερους συμμετέχοντες με ήπια γνωστική διαταραχή και κατάθλιψη.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στατιστικές μεθόδους για να προσαρμόσουν τα αποτελέσματα σε αρκετές από αυτές τις διαφορές.

Παρόλα αυτά, μια παρατηρητική μελέτη δεν μπορεί να αποκλείσει όλους τους πιθανούς συγχυτικούς παράγοντες.

Το σημαντικό στοιχείο που δεν γνώριζαν οι ερευνητές

Υπάρχει και ένας ακόμη σημαντικός περιορισμός.

Η μελέτη δεν είχε διαθέσιμα αρχικά επίπεδα βιταμίνης D στο αίμα για όλους τους συμμετέχοντες.

Επομένως δεν μπορούσε να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα:

ήταν μεγαλύτερο το πιθανό όφελος σε ανθρώπους που πραγματικά είχαν έλλειψη βιταμίνης D;

Οι ίδιοι οι ερευνητές αναφέρουν ότι μελλοντικές δοκιμές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα αρχικά επίπεδα της βιταμίνης, την έκθεση στον ήλιο και άλλους παράγοντες.

Και τι έχουν δείξει οι κλινικές δοκιμές;

Εδώ η εικόνα γίνεται περισσότερο συγκρατημένη.

Οι ίδιοι οι συγγραφείς σημειώνουν ότι προηγούμενες κλινικές δοκιμές για τη βιταμίνη D και τη γνωστική λειτουργία έχουν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα.

Μάλιστα, ανασκόπηση εννέα τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών δεν είχε βρει επαρκή στοιχεία ότι η χορήγηση βιταμίνης D βελτιώνει τη γνωστική απόδοση με τρόπο που να αποδεικνύει πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ.

Αυτός είναι και ο λόγος που οι ερευνητές δεν λένε:

«Πάρτε βιταμίνη D και δεν θα πάθετε άνοια».

Λένε ότι το εύρημα είναι αρκετά ενδιαφέρον ώστε να δικαιολογεί καλύτερες και μεγαλύτερες κλινικές δοκιμές.

Άρα πρέπει όλοι οι άνθρωποι άνω των 70 ή 80 να πάρουν βιταμίνη D;

Όχι με βάση αυτή τη μελέτη.

Δεν υπάρχει σήμερα επιστημονική βάση για να συστήνεται σε όλους ένα συμπλήρωμα βιταμίνης D αποκλειστικά και μόνο με στόχο την πρόληψη της άνοιας.

Άλλο πράγμα είναι η αντιμετώπιση πραγματικής ανεπάρκειας βιταμίνης D και άλλο η λήψη μεγάλων ποσοτήτων από έναν άνθρωπο με φυσιολογικά επίπεδα με την ελπίδα ότι θα προστατεύσει τη μνήμη του.

Πόση βιταμίνη D χρειάζεται ο οργανισμός;

Οι ανάγκες εξαρτώνται από την ηλικία και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε ανθρώπου.

Στις επίσημες αμερικανικές διατροφικές συστάσεις, για τους περισσότερους ενήλικες 19 έως 70 ετών αναφέρονται 600 IU (15 μg) ημερησίως, ενώ μετά τα 70 έτη 800 IU (20 μg) ημερησίως.

Αυτές οι ποσότητες αφορούν τη συνολική ημερήσια πρόσληψη και δεν σημαίνουν ότι όλοι πρέπει να αγοράσουν συμπλήρωμα αντίστοιχης δόσης.

Η πραγματική ανάγκη για συμπλήρωμα μπορεί να εξαρτάται από τη διατροφή, την έκθεση στον ήλιο, τα επίπεδα 25(OH)D στο αίμα, την ηλικία, προβλήματα απορρόφησης και άλλους παράγοντες.

Από πού παίρνουμε βιταμίνη D;

Ο οργανισμός μπορεί να συνθέσει βιταμίνη D όταν το δέρμα εκτίθεται στην υπεριώδη ακτινοβολία Β του ήλιου.

Υπάρχουν επίσης τροφές που παρέχουν βιταμίνη D, όπως λιπαρά ψάρια, κρόκος αυγού και ορισμένα εμπλουτισμένα τρόφιμα.

Ωστόσο η παραγωγή από τον ήλιο επηρεάζεται από την εποχή, την ώρα της ημέρας, το γεωγραφικό πλάτος, την ηλικία, το χρώμα του δέρματος και άλλους παράγοντες.

Και φυσικά η ανάγκη για βιταμίνη D δεν αποτελεί λόγο για υπερβολική έκθεση στον ήλιο χωρίς προστασία.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να παρουσιάσουν χαμηλά επίπεδα;

Ο κίνδυνος ανεπάρκειας μπορεί να είναι μεγαλύτερος σε ηλικιωμένους, σε ανθρώπους που περνούν πολύ λίγο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους, σε άτομα με περιορισμένη έκθεση στον ήλιο και σε ορισμένους ανθρώπους με παθήσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση των λιπών.

Η ηλικία έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς όσο μεγαλώνουμε το δέρμα γίνεται λιγότερο αποτελεσματικό στην παραγωγή βιταμίνης D από την ηλιακή ακτινοβολία.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η επάρκεια της βιταμίνης D έχει ιδιαίτερη σημασία στους ηλικιωμένους, κυρίως για την υγεία των οστών και των μυών.

Προσοχή: Η υπερβολική βιταμίνη D δεν είναι αθώα

Επειδή η βιταμίνη D πωλείται χωρίς συνταγή, δημιουργείται εύκολα η εντύπωση ότι όσο περισσότερο παίρνει κάποιος τόσο καλύτερα.

Δεν ισχύει.

Η υπερβολική λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης D μπορεί να οδηγήσει σε πολύ υψηλά επίπεδα ασβεστίου στο αίμα.

Η τοξικότητα μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα όπως ναυτία, εμετούς, μυϊκή αδυναμία, σύγχυση, απώλεια όρεξης, αφυδάτωση, αυξημένη ούρηση και δίψα.

Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει πέτρες στα νεφρά, νεφρική βλάβη και διαταραχές του καρδιακού ρυθμού.

Για τους περισσότερους ενήλικες το ανώτατο ανεκτό επίπεδο καθημερινής πρόσληψης έχει οριστεί στις 4.000 IU (100 μg) ημερησίως, εκτός αν γιατρός χρησιμοποιεί διαφορετική δόση για συγκεκριμένο ιατρικό λόγο.

Η βιταμίνη D δεν είναι «χάπι κατά της άνοιας»

Αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα.

Η συγκεκριμένη μελέτη προσθέτει ένα πολύ ενδιαφέρον κομμάτι στο επιστημονικό παζλ.

Δεν μετατρέπει όμως τη βιταμίνη D σε φάρμακο πρόληψης της άνοιας.

Η άνοια είναι ένας γενικός όρος που περιλαμβάνει διαφορετικές παθήσεις και επηρεάζεται από ηλικία, γενετικούς παράγοντες, αγγειακή υγεία, τρόπο ζωής και πολλούς άλλους παράγοντες.

Δεν υπάρχει μία βιταμίνη που να μπορεί από μόνη της να «σώσει το μυαλό».

Τι γνωρίζουμε ότι έχει σημασία για την υγεία του εγκεφάλου

Η πρόληψη της γνωστικής έκπτωσης δεν βασίζεται σε ένα συμπλήρωμα.

Η καλή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, η αντιμετώπιση του διαβήτη και της υψηλής χοληστερόλης, η αποφυγή του καπνίσματος, η σωματική δραστηριότητα, η αντιμετώπιση της απώλειας ακοής, ο επαρκής ύπνος και η κοινωνική και πνευματική δραστηριότητα αποτελούν κομμάτια μιας πολύ μεγαλύτερης εικόνας.

Και όταν υπάρχει πραγματική διατροφική ανεπάρκεια, η διόρθωσή της αποτελεί επίσης σημαντικό μέρος της συνολικής φροντίδας της υγείας.

Τι κρατάμε από τη μελέτη

Η έρευνα των επιστημόνων από Calgary και Exeter έδωσε ένα αποτέλεσμα που αξίζει περαιτέρω διερεύνηση:

Σε 12.388 ανθρώπους χωρίς άνοια, η λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης D συσχετίστηκε με 40% χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης άνοιας μέσα σε έως και 10 χρόνια παρακολούθησης.

Η συσχέτιση ήταν ισχυρότερη στις γυναίκες, στους ανθρώπους που ξεκίνησαν με φυσιολογική γνωστική λειτουργία και στους μη φορείς της παραλλαγής APOE ε4.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι η βιταμίνη D ήταν η αιτία της διαφοράς.

Δεν αποδεικνύει ότι το συμπλήρωμα προλαμβάνει το Αλτσχάιμερ.

Και δεν αποτελεί λόγο να αρχίσει κάποιος μόνος του υψηλές δόσεις.

Το επόμενο μεγάλο ερώτημα για τους επιστήμονες

Το ενδιαφέρον πλέον είναι να απαντηθεί ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα:

Αν δοθεί βιταμίνη D με ελεγχόμενο τρόπο σε ανθρώπους πριν εμφανίσουν γνωστική έκπτωση, μπορεί πράγματι να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας ή η συσχέτιση που βλέπουμε οφείλεται σε άλλους παράγοντες;

Για να απαντηθεί αυτό χρειάζονται μεγάλες, σωστά σχεδιασμένες τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές.

Μέχρι τότε, το πιο ασφαλές συμπέρασμα είναι απλό:

Η επάρκεια βιταμίνης D είναι σημαντική για την υγεία, ενώ η πιθανή σχέση της με την πρόληψη της άνοιας είναι πολλά υποσχόμενη αλλά δεν έχει ακόμη αποδειχθεί.

Σημείωση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί σύσταση για λήψη συμπληρωμάτων. Ειδικά σε μεγαλύτερες ηλικίες ή σε ανθρώπους που λαμβάνουν φάρμακα ή έχουν χρόνια νοσήματα, η ανάγκη και η κατάλληλη δόση βιταμίνης D πρέπει να συζητούνται με γιατρό.

Πηγή αρχικού δημοσιεύματος: ygeiamou.gr